Koleje gmachu Dyrekcji Kolei


Przełom XIX i XX wieku to czas, kiedy oblicze Krakowa uległo znacznym przemianom. Ostatnie dekady XIX stulecia były rekordowe, jeśli chodzi o liczbę nowych budynków. Dokonujące się przemiany śledzili i dokumentowali krakowscy fotografowie – wśród nich Natan Krieger, uwieczniający na szklanych kliszach nowe arterie i pierzeje ulic z świeżo wybudowanymi kamienicami i gmachami użyteczności publicznej.

Do takich budynków należy gmach Dyrekcji Kolei Państwowych przy placu Jana Matejki, zaprojektowany przez nieznanego wiedeńskiego architekta, wzniesiony pod kierunkiem Jana Kremera. Był on siedzibą dyrekcji okręgu krakowskiego – jednej z 11 tworzących administrację Cesarsko-Królewskich Kolei Państwowych. W listopadzie 1918 roku krakowska dyrekcja została podporządkowana Polskiej Komisji Likwidacyjnej, by w 1919 roku wejść w struktury Ministerstwa Kolei Żelaznych, następnie Ministerstwa Kolei i Ministerstwa Komunikacji, zaś w 1926 roku – nowo powstałych Polskich Kolei Państwowych.

Wróćmy jednak do opowieści o budynku administracji kolejowej, który został uroczyście poświęcony 15 lipca 1889 roku. W okolicznościowym artykule zamieszczonym w krakowskim „Czasie” czytamy:

„Nowy gmach przedstawia się na zewnątrz bardzo okazale i jest niezaprzeczenie jednym z najpiękniejszych budynków, powstałych w ostatnich czasach w Krakowie. Fasada poważna, o pięknych poroporcyach, nosi na sobie charakter budowli monumentalnej, przeznaczonej na siedzibę jednej z największych dziś w kraju instytucyj publicznych” („Czas” nr 161, 17.07.1889, s. 2)

Budynek okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych przy pl. Matejki.
Fot. Natan Krieger, ok. 1900, ze zbiorów Muzeum Krakowa

Ukończoną „poważną fasadę” i „charakter budowli monumentalnej” możemy podziwiać na powyższej fotografii wykonanej przez Natana Kriegera około 1900 roku, jednak o wiele ciekawsze wydaje się ujęcie o kilka lat wcześniejsze. Ukazuje ono gmach w trakcie budowy, ściśle otoczony drewnianymi rusztowaniami. Uwagę przyciągają drewniane konstrukcje kopuł, zwłaszcza szkielet środkowej.

Budynek administracyjny kolei w trakcie prac budowlanych.
Fot. Natan Krieger, 1889, ze zbiorów Muzeum Krakowa

Na rusztowaniach uwijają się robotnicy, pracujący na wysokości bez żadnych zabezpieczeń. Dwaj z nich znajdują się właśnie na szczycie konstrukcji kopuły.

Większość mężczyzn patrzy w kierunku fotografa, inni nie przerywają pracy. Ruch powoduje rozmazanie niektórych sylwetek, które wyglądają jak tajemnicze, ledwie widoczne zjawy. Inna grupka korzysta z przerwy, odpoczywając pod murem Szkoły Sztuk Pięknych, sąsiadującej z gmachem kolei. Nie należy jednak podejrzewać ich o miganie się od pracy – jak donosił „Czas”, budynek został ukończony „w krótkim stosunkowo czasie, bo w przeciągu 15 miesięcy, przeważnie przez rzemieślników miejscowych”, co uznano za „pocieszający objaw wzrostu przemysłu budowlanego w kraju”.

Gmach administracji kolejowej pojawia się jeszcze na innych kliszach z kolekcji Kriegerów, wykonanych tym razem przez Amalię.

Plac Matejki. Fot. Amalia Krieger, 1910, ze zbiorów Muzeum Krakowa

Na pierwszej z nich widzimy plac Matejki z parkanem i rusztowaniami, świadczącymi o rozpoczęciu prac przy Pomniku Grunwaldzkim, uroczyście odsłoniętym w 1910 roku. Na kolejnej budynek dyrekcji kolei służy jako tło dla gotowego już pomnika, który i dzisiaj stanowi dominantę placu – odbudowany w 1976 roku po zniszczeniu przez okupantów niemieckich.

Pomnik Grunwaldzki. Fot. Amalia Krieger, 1910, ze zbiorów Muzeum Krakowa

PS. Skoro mowa o wątkach związanych z krakowską koleją – przypominamy, że do 15 marca w Muzeum Podgórza można oglądać wystawę czasową Krakowskie Drogi Żelazne. Zapraszamy!

Submit a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Share This