Katarzyna i Duszka opowiadają: Szklane wilkomy


W zbiorach Muzeum Krakowa przechowywane są dwie klisze wykonane w atelier Ignacego Kriegera przedstawiające wysoką szklanicę zdobioną malowaną dekoracją. To puchar cechu krakowskich kapeluszników zwany wilkomem. Naczynie w wieku XIX znajdowało się w  kolekcji zgromadzonej przez naczelnika kieleckiego, Tomasza Zielińskiego (zm. 1858). Kolekcjoner i mecenas chętnie udostępniał eksponaty ze swych zbiorów do pracy badawczej. Rysunek pucharu przesłał Józefowi Ignacemu Kraszewskiego, przedstawienie szklanicy zostało też opublikowane w ramach „Wzorów sztuki średniowiecznej” Aleksandra Przeździeckiego i Edmunda Rastawieckiego. Do zbiorów Muzeum Czartoryskich  w Krakowie wilkom został zakupiony w 1892 r.

Szklanica dekorowana jest kolorową emalią. Przedstawiono na niej godło cechu kapeluszników (narzędzia do filcowania, kapelusz, czesadło), a po obydwu stronach tarczy mieszczańską parę w bogatych strojach. Jak przystało na dekorację pucharu cechu kapeluszników, obydwie postacie mają na głowie czapki z futrzanym otokiem. Po drugiej stronie ukazano Matkę Boską z Dzieciątkiem stojącą na księżycu w glorii promienistej. Wokół szklanicy biegnie napis: Wilkom bracia, wypijcie raźnie, kto spełni, stanie mu za łaźnie. A. D. 1664.

Napis ten związany jest z funkcją naczynia. Wzniesienie oficjalnego toastu na przywitanie rzemieślnika przybywającego z innego miasta lub kraju na naukę do Krakowa było bardzo ważnym wydarzeniem w każdym cechu. Od niemieckiego słowa wilkommen oznaczającego powitanie puchary te określano wilkomami. Zwano je też często pucharami poczesnymi, czyli zaszczytnymi. Uroczystymi toastami przypieczętowywano też kolejne etapy kariery zawodowej. Kształt i dekoracja wilkomów inspirowane były naczyniami używanymi na stołach możnych. Miały one postać szklanic ze stożkowatym dnem i karbowanym wałkiem przy podstawie lub cynowego pucharu z przykrywą.

Cynowy puchar cechu ślusarzy i zegarmistrzów, Kraków, 1785 i 1842, wł. MK, fot. T. Kalarus
[Fotografia barwna ukazująca metalowy puchar z pokrywką]

W dekoracji wilkomów chętnie ukazywano godło cechu na tarczy nawiązujące do przedstawień herbów szlacheckich, zdobiono je sentencjami związanymi ze wznoszeniem toastów, a czasem także malowano napisy informujące do jakiego cechu puchar należy oraz nazwiska starszych cechu czy datę.

W zbiorach Muzeum Krakowa przechowywany jest szklany wilkom cechowy, który należał do cechu mieczników. Jego dekorację stanowi godło tego cechu  – trzy miecze wbite w półksiężyc pod koroną z datą 1603, a po drugiej stronie brzuśca – scena Ukrzyżowania.

W Muzeum Krakowa znajduje się także kilka fragmentarycznie zachowanych szklanic tego typu pochodzących z gospodarstw domowych krakowskich mieszczan.

Katarzyna Moskal

Share This