Od „Kryształu” do „Wawelu”


Neobarokowy pałacyk przy dzisiejszej ul. Lwowskiej, sfotografowany przez Natana Kriegera, ozdobiony w narożach dwoma hełmami, znany jest jako „Kryształ”. Swoją nazwę zawdzięcza zlokalizowanej w tym miejscu od 1916 roku firmie, której pełna nazwa brzmiała: „Kryształ – Polska Fabryka Cukrów i Czekolady wyrabianych systemem Witolda Sobolewskiego, sp. z o. o.”.

Fotografia czarno-biała. Na pierwszym planie droga, dalej po prawej pałacyk, po lewej brama wjazdowa
Pałacyk „Kryształ”. Fot. Natan Krieger, po 1891, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Na pierwszym planie droga, dalej po prawej pałacyk, po lewej brama wjazdowa]

W nazwie pojawia się nazwisko Witolda Sobolewskiego. To pochodzący z Warszawy cukiernik, który już w 1912 roku wraz z bratem i dwoma innymi wspólnikami założył Pierwszą Galicyjską Fabrykę Warszawskich Cukrów i Marmolady, z siedzibą przy ul. Kącik. Produkowano tam m.in. warszawskie karmelki twarde i nadziewane, cukry petersburskie, irysy śmietankowe. Specjalnością fabryki były karmelki .,Napoleon”, marmoladki owocowe, smażone w cukrze owoce, orzechy i migdały. Aż ślinka cieknie…

Fotografia czarno-biała - portet mężczyzny w garniturze ujętego w popiersiu. Zdjęcie naklejone na kartę albumu, w prawym dolnym rogu autograf: Witold Sobolewski
Portret Witolda Sobolewskiego. Fot. „Marya”, przed 1921, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała – portet mężczyzny w garniturze ujętego w popiersiu. Zdjęcie naklejone na kartę albumu, w prawym dolnym rogu autograf: Witold Sobolewski]

Nazwa kolejnego przedsiębiorstwa – „Kryształ” – miała kojarzyć się ze słodką drobinką cukru, zaś znakiem firmowym fabryki był soból (od nazwiska Sobolewskich), trzymający w łapkach ów kryształek.

Fotografia czarno-biała. Na chodnikach przechodnie, w głębi zabudowa - po prawej pałacyk "Kryształ"
Ulica Salinarna (obecnie Lwowska). Fot. Marian Plebańczyk, 1934
[Fotografia czarno-biała. Na chodnikach przechodnie, w głębi zabudowa – po prawej pałacyk „Kryształ”]

W roku 1922 do frontowego budynku widocznego na pierwszej fotografii dobudowano oficynę, w której mieściły się hale fabryczne i pomieszczenia magazynowe. Zgodnie z cennikiem z 1936 roku w asortymencie firmy można było znaleźć m.in. cukierki w puszkach nadziewane i nienadziewane, karmelki zawijane, karmelki miękkie, drażetki, czekolady w tabliczkach. W okresach świątecznych pojawiały się zwierzątka z piernika, cukierki choinkowe i czekoladowe figurki oraz cukrowe baranki i jajeczka. W muzealnej kolekcji zachowały się dekoracyjne pudełka, w których sprzedawano te smakołyki.

Witold Sobolewski był niewątpliwie ważną postacią, jednak na miano króla czekolady przedwojennego Krakowa zasługuje zdecydowanie Adam Piasecki – pionier tutejszego przemysłu cukierniczego. W 1898 roku założył on cukiernię przy ul. Długiej. Ze względu na dużą popularność wyrobów wkrótce otworzył filię przy ul. Floriańskiej. W 1910 roku uruchomił fabrykę przy ul. Szlak 26, później rozbudowaną. W ten sposób powstała Krakowska Fabryka Cukrów i Czekolady, która w 1920 roku została przekształcona w spółkę akcyjną. W 1923 roku powstała znacznie większa fabryka przy ul. Wrocławskiej 17.

Produkcja czekolady w tejże fabryce, udokumentowana szczegółowo przez Antoniego Pawlikowskiego w 1925 roku, daje nam wyobrażenie o tym, jak wyglądała ówczesna codzienność pracowników „słodkiego biznesu”. Na łamach tygodnika „Światowid” , w którym ukazały się fotografie, czytamy:

„W wielkich słonecznych salach stoją najnowsze maszyny, dzięki którym wyrabia fabryka nawet najdelikatniejsze i najwytworniejsze gatunki czekolady, będące niebezpieczną konkurencją dla produktu zagranicznego, ustępującego jej co do jakości i smaku. Długa jest droga, jaką przechodzi czekolada od chwili, gdy jako ziarno kakaowe dostanie się w workach do fabryki. Specjalne maszyny najpierw czyszczą i obierają kakao, potem w innych się je pali, mięsza z cukrem, wydelikaca systemem szwajcarskim, w specjalnych maszynach „Conché“, ściera na miał na stalowych walcach, później idzie na automatyczne wagi, przechodzi przez chłodnie, aż wreszcie gotowa już czekolada idzie do oddziału zawijania, skąd pięknie opakowana wychodzi na świat” (Największa polska fabryka czekolady, „Światowid” nr 15, 11.04.1925 s. 9).

Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej, po prawej worki z ziarnem kakaowym, w głębi robotnicy przy pracy
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – oddział czyszczenia i palenia kakao. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej, po prawej worki z ziarnem kakaowym, w głębi robotnicy przy pracy]
Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Pośrodku filar, po bokach maszyny, przy których stoją robotnicy
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – oddział maszyn do wyrobu czekolad deserowych. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Pośrodku filar, po bokach maszyny, przy których stoją robotnicy]
Fotografia czarna-biała. Wnętrze hali fabrycznej, w którym znajduje się grupa robotników; po lewej maszyna, dalej stoły
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – automatyczne ważenie czekolady i chłodnia. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarna-biała. Wnętrze hali fabrycznej, w którym znajduje się grupa robotników; po lewej maszyna, dalej stoły]
Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Na pierwszym planie dużych rozmiarów maszyna, po lewej stojący przy niej robotnik
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – oddział walców parowych do ścierania czekolady. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Na pierwszym planie dużych rozmiarów maszyna, po lewej stojący przy niej robotnik]
Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Przy wielkich kadziach robotnicy
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – oddział mieszadeł. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Przy wielkich kadziach robotnicy]
Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Po prawej i w głębi stoły, przy których liczni pracownicy, po lewej maszyny i ich obsługa
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – odlewarnia cukrów deserowych. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze hali fabrycznej. Po prawej i w głębi stoły, przy których liczni pracownicy, po lewej maszyny i ich obsługa]
Fotografia czarno-biała. Pomieszczenie fabryczne, w którym przy stołach siedzą kobiety pakujące czekolady
Fabryka czekolady Adama Piaseckiego – zawijarnia czekolad. Fot. Antoni Pawlikowski, 1925, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Pomieszczenie fabryczne, w którym przy stołach siedzą kobiety pakujące czekolady]

Los obydwóch przedsiębiorstw był podobny: podniósłszy się na krótko po wojennej zawierusze, w 1949 roku zostały znacjonalizowane i przekazane pod zarząd Zakładów Przemysłu Cukierniczego „Wawel”. Pozostały fotografie i opakowania – puste, pozbawione smakowitego wnętrza, lecz przynajmniej cieszące oko. Słodkich radości dla podniebienia trzeba poszukać gdzie indziej!

Fotografia barwna ukazująca ciemnoniebieską puszkę po czekoladzie, na wieczku napis: Czekolada A. Piasecki S.A. Kraków
Pudełko po czekoladzie firmy Adama Piaseckiego, lata 20-30. XX w., ze zbiorów MK.
Fot. Pracownia Fotograficzna MK
[Fotografia barwna ukazująca ciemnoniebieską puszkę po czekoladzie, na wieczku napis: Czekolada A. Piasecki S.A. Kraków]
Fotografia barwna ukazująca pudełeczko w kolorze złotym, z zielonym wieczkiem, na którym napis: A. Piasecki S.A. Kraków
Pudełko po cukierkach firmy Adama Piaseckiego, lata 20-30. XX w.
Fot. Pracownia Fotograficzna MK
[Fotografia barwna ukazująca pudełeczko w kolorze złotym, z zielonym wieczkiem, na którym napis: A. Piasecki S.A. Kraków]
Fotografia barwna ukazująca tekturowe pudełko, na wieczku owalna nalepka z bukietem różnokolorowych róż
Pudełko po czekoladkach firmy Adama Piaseckiego, lata 20-30. XX w.
Fot. Pracownia Fotograficzna MK
[Fotografia barwna ukazująca tekturowe pudełko, na wieczku owalna nalepka z bukietem różnokolorowych róż]
Share This