„Matryca przechowuje się rok cały” – winiety zakładu Kriegerów


W naszych opowieściach o fotografiach Kriegerów najczęściej odwołujemy się do negatywów na podłożu szklanym, które są niezwykle cenną, wręcz unikatową kolekcją. W okresie funkcjonowania zakładu Ignacego Kriegera spełniały one funkcję praktyczną – służyły do wykonywania odbitek fotograficznych, które były produktem finalnym całego procesu „zdejmowania” widoków czy portretów. To właśnie odbitki trafiały do rąk klientów, z komercyjnego punktu widzenia były więc ogniwem łączącym wytwórcę z nabywcą. W działalności handlowej zakładu niezwykle istotną rolę spełniały tekturki firmowe.

Podstawową rolą takiej tekturki było zapewnienie większej trwałości odbitki fotograficznej, która wykonywana była na bardzo cienkim papierze. Naklejenie jej na sztywny kartonik zabezpieczało przed rozdarciem, zagnieceniem i innymi uszkodzeniami. Początkowo tekturki były gładkie, ale szybko dostrzeżono ich potencjał informacyjno-reklamowy. Na dolnym marginesie oraz na odwrocie zaczęto umieszczać nazwę zakładu lub nazwisko fotografa, wraz z adresem i podstawowymi informacjami o jego działalności.

Przykładem są najstarsze tekturki firmowe z atelier Ignacego Kriegera, pochodzące z lat 60. XIX w. Oprócz nazwiska fotografa i adresu znajdziemy na nich informację o przechowywaniu klisz w celu wykonywania kolejnych reprodukcji na życzenie klienta („Matryca przechowuje się rok cały w celu uskutecznienia tem spieszniej kolejnych zamówień”).

Portret młodej kobiety. Fot. Ignacy Krieger, 1866, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała, ręcznie kolorowana. Młoda kobieta w niebieskiej sukni ujęta do kolan, w rękach trzyma bukiecik kwiatów]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, 1866, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło beżowe, pośrodku w polu o ozdobnym kształcie nazwisko i adres fotografa]
Portret młodej kobiety. Fot. Ignacy Krieger, 1867, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Młoda kobieta w jasnej sukni ujęta w całej postaci, stoi przy stoliku]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, 1867, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło kremowe, z napisami w kolorze brązowym]

Z czasem tekturki stawały się coraz bardziej dekoracyjne, a nadruki na odwrociach przybrały bardziej rozbudowaną formę tzw. winiety. Najczęściej były one zbudowane z elementów roślinnych i geometrycznych, ale zdarzały się również wizerunki siedziby zakładu, wnętrza atelier, wyobrażenia otrzymanych medali itp. Stylistyka winiet, a także zawarte na nich informacje (np. adres) w przypadku długo działających zakładów mogą być pomocne w datowaniu zdjęć. Warto też zwrócić uwagę na dbałość o ochronę praw autorskich wyrażoną w napisie „Naśladownictwo zastrzega się”.

Para Krakowiaków w strojach ludowych. Fot. Ignacy Krieger, około 1875, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała, ręcznie kolorowana. Para w strojach krakowskich ujęta w całej postaci, po lewej kobieta, po prawej mężczyzna]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, około 1875, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło kremowe, z napisami w kolorze czerwonym]
Portret Amalii Krieger. Fot. Ignacy Krieger, około 1870, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Młoda kobieta w ciemnej sukni i kapelusiku, ujęta w całej postaci, przed nią krzesło]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, około 1870, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło żółtawe, nadruk brązowy, pośrodku pole w kształcie kotylionu z napisami]
Portret Teodora Talowskiego. Fot. Ignacy Krieger, po 1881, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Młody mężczyzna z wąsami i brodą, ujęty w popiersiu, profilem]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, po 1881, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło czarne, z napisami w kolorze złotym]
Sukiennice. Fot. Ignacy Krieger, około 1870, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Na pierwszym planie stoiska przekupek, dalej Sukiennice]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, około 1870, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło kremowe, nadruk w kolorze czarnym, winieta z motywem architektonicznym i napisami]
Wawel. Fot. Ignacy Krieger, około 1880, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Na pierwszym planie Wisła, w głębi sylweta Wawelu górująca nad otoczeniem]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, około 1870, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło kremowe, nadruk w kolorze fioletowym, winieta z motywem architektonicznym i napisami]

W przypadku odbitek z atelier Kriegerów napisy umieszczone na tekturkach potwierdzają znany fakt, że po śmierci Ignacego jego imię pozostało w nazwie zakładu prowadzonego przez Natana i Amalię – aż do lat 20. XX wieku.

Portret Wojtusia Wojtygi. Fot. Amalia Krieger, około 1924, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Chłopczyk w jasnej sukience siedzący na krześle]
Tekturka firmowa zakładu Ignacego Kriegera, około 1924, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk. Tło kremowe, z napisami w kolorze czerwonym]

Trzeba przyznać, że w porównaniu od innych zakładów winiety stosowane przez Kriegerów były stosunkowo proste. Wyjątkowo rozbudowanymi nadrukami wyróżniało się natomiast atelier Walerego Rzewuskiego. Na szczególną uwagę zasługuje poniższa winieta z wielobarwną litografią przedstawiającą wnętrze studia fotograficznego z bogatym wyposażeniem.

Dwie dziewczynki. Fot. Walery Rzewuski, 1879-1881, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Fotografia czarno-biała. Dwie dziewczynki w identycznych sukienkach pozujące w atelier: po lewej w pozycji stojącej, po prawej ujęta w popiersiu, w oknie będącym elementem dekoracji]
Tekturka firmowa zakładu Walerego Rzewuskiego, 1879-1881, ze zbiorów Muzeum Krakowa
[Druk wielobarwny. Wnętrze atelier, po lewej fotograf z aparatem, po prawej kobieta z dzieckiem stojące przy sztucznej sadzawce. W głębi ściana z ekranem pejzażowym. U góry wstęga z napisem i herbem Krakowa]
Share This