Katedra w nowej szacie


Największym przedsięwzięciem konserwatorskim zrealizowanym w Krakowie na przełomie XIX i XX w. była niewątpliwie restauracja katedry na Wawelu. W Kalendarzu Krakowskim na rok 1892 wydawanym przez Józefa Czecha tak opisywano ówczesny stan katedry: „…w drugiej połowie naszego wieku smutny dla każdego Polaka przedstawia obraz zubożenia i opuszczenia; ściany brudne i obdarte, miejscami popękane, dachy krzywe i wodę przepuszczające”.

Fotografia czarno-biała. Fragment zabudowy wzgórza wawelskiego ujęty z placu Na Groblach, pośrodku katedra - na wieży Zygmuntowskiej dawny hełm]
Katedra wawelska przed restauracją. Fot. Ignacy Krieger, około 1880, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Fragment zabudowy wzgórza wawelskiego ujęty z placu Na Groblach, pośrodku katedra]

Zakrojone na szeroką skalę działania konserwatorskie prowadził architekt Sławomir Odrzywolski, który podkreślał, iż przewodnią myślą podjętych prac było to, by „Oczyścić całą katedrę we wszystkich jej częściach z tych naleciałości, które nie mając w sobie żadnej wartości artystycznej, jej zewnętrzny i wewnętrzny ustrój szpeciły, a natomiast przywrócić o ile możności to wszystko, co z biegiem czasu usunięto, z ujmą pierwotnej kompozycji i charakteru samego zabytku. Kardynalnym zarazem celem restauracji było konstrukcyjne wzmocnienie katedry, w wielu miejscach uszkodzonej a nawet zagrożonej pod względem bytu, aby ją na długą przyszłość zabezpieczyć” (Restauracja Katedry na Wawelu – odczyt publiczny prof. S. Odrzywolskiego, „Architekt” 1901, nr 6).

Z czasów restauracji katedry pochodzi ciekawa fotografia zachowana w zbiorze klisz z zakładu Kriegerów. Jest to reprodukcja odbitki z widokiem katedry od strony Placu Na Groblach, z naniesionymi projektami nowych hełmów dwóch wież: Zygmuntowskiej i Wikaryjskiej, autorstwa Odrzywolskiego:

Fotografia czarno-biała.  Fragment zabudowy wzgórza wawelskiego ujęty z placu Na Groblach, pośrodku katedra z naniesionymi projektami hełmów wież Zygmuntowskiej i Wikaryjskiej
Katedra wawelska – na fotografii naniesione projekty nowych hełmów wież. Fot. Natan Krieger, przed 1895, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Fragment zabudowy wzgórza wawelskiego ujęty z placu Na Groblach, pośrodku katedra z naniesionymi projektami hełmów wież Zygmuntowskiej i Wikaryjskiej]

Hełm wieży Wikaryjskiej (zwanej też wieżą Srebrnych Dzwonów), wzorowany na wyższej wieży kościoła Mariackiego, pozostał wyłącznie w sferze projektów. Natomiast hełm wieży Zygmuntowskiej został zrealizowany w zaprojektowanym przez Odrzywolskiego kształcie – ma on postać bani najeżonej sterczynami, która spoczywa na wysokiej podstawie, a zwieńczona jest latarnią przechodzącą w strzelistą iglicę z koroną i chorągiewkami. W czterech narożnikach znajdują się mniejsze banie umieszczone na podstawach, z chorągiewkami na szpicach.

Fotografia czarno-biała. Na jasnym tle model  hełmu wieży Zygmuntowskiej o rozbudowanej formie
Model hełmu wieży Zygmuntowskiej – jeden z kilku projektów. Fot. Natan Krieger, około 1895, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Na jasnym tle model hełmu wieży Zygmuntowskiej o rozbudowanej formie]

Jak to zwykle bywa, zdania na temat rezultatów prac były podzielone, dotyczyło to również nowego hełmu wieży Zygmuntowskiej. Po stu latach odmieniona sylweta katedry tak mocno wpisała się w krajobraz, że to, co dla naszych przodków było przedmiotem kontrowersji, dziś jest czymś naturalnym i trudno sobie wyobrazić to miejsce w innym kształcie.

Fotografia czarno-biała. Ujęcie od strony ul. Podzamcze. Po lewej fragment zamku, po prawej katedra z wieżami Zygmuntowską i Zegarową
Katedra wawelska po restauracji. Fot. Natan Krieger, po 1900, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Ujęcie od strony ul. Podzamcze. Po lewej fragment zamku, po prawej katedra z wieżami Zygmuntowską i Zegarową]
Share This