Modnie czy wygodnie – o dawnych strojach dziecięcych


Dzięki dawnym zdjęciom portretowym możemy śledzić nie tylko ewolucję mody damskiej i męskiej, ale również strojów przeznaczonych dla najmłodszych. Z pomocą – jak niemal w każdej sytuacji – przychodzi nam nieoceniona kolekcja klisz i odbitek z zakładu Kriegerów, obejmująca fotografie, które powstawały od lat 60. XIX w. aż po lata 20. XX w. – w historii mody to cała epoka, a nawet kilka!

Na początku drugiej połowy XIX w. nie wyodrębniła się jeszcze moda dziecięca. Tylko w najwcześniejszym okresie życia pozwalano dzieciom obojga płci nosić wygodne, luźne sukieneczki i krótkie koszulki. Już kilkuletnie maluchy ubierano w krępujące stroje wzorowane na modzie dla dorosłych. Dziewczynki nosiły sztywne sukienki o kroju krynoliny, tylko krótsze, sięgające zwykle do połowy łydek. Chłopców w wieku szkolnym ubierano na wzór dorosłych mężczyzn, a zatem obowiązywał ich strój trzyczęściowy: rodzaj marynarki z klapami, wysoko pod szyją zapinana kamizelka i spodnie o nogawkach prostych lub wpuszczonych w cholewki bucików. Krótko obcięte włosy, rozdzielone przedziałkiem, zaczesywano gładko na bok.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Młoda kobieta w ciemnej sukni ujęta na wprost, do kolan. Na kolanach trzyma małe dziecko w luźnej białej sukience
Młoda kobieta z małym dzieckiem. Fot. Ignacy Krieger, 1866, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Młoda kobieta w ciemnej sukni ujęta na wprost, do kolan. Na kolanach trzyma małe dziecko w luźnej białej sukience]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkuletnia dziewczynka ujęta w całej postaci, na stojąco, zwrócona ¾ w lewo. Ubrana w sukienkę w kratkę. Stoi przy nakrytym wzorzystą serwetą stoliku, na którym stoi dzbanek
Leontyna Chmurzyńska w sukience w kratkę. Fot. Ignacy Krieger, 1867, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkuletnia dziewczynka ujęta w całej postaci, na stojąco, zwrócona ¾ w lewo. Ubrana w sukienkę w kratkę. Stoi przy nakrytym wzorzystą serwetą stoliku, na którym stoi dzbanek]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje dzieci. Po lewej starszy chłopiec ubrany w ciemną marynarkę, kamizelkę i spodnie w kratkę. Po prawej młodsza dziewczynka siedząca na fotelu ozdobionym frędzlami, ubrana w jasną sukienkę
Chłopiec i dziewczynka. Fot. Ignacy Krieger, 1869, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje dzieci. Po lewej starszy chłopiec ubrany w ciemną marynarkę, kamizelkę i spodnie w kratkę. Po prawej młodsza dziewczynka siedząca na fotelu ozdobionym frędzlami, ubrana w jasną sukienkę]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwaj mali chłopcy ubrani w identyczne ciemnawe komplety, prążkowane pończochy i wysokie buciki, siedzą na fotelu ozdobionym frędzlami
Dwaj chłopcy. Fot. Ignacy Krieger, po 1865, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwaj mali chłopcy ubrani w identyczne ciemnawe komplety, prążkowane pończochy i wysokie buciki, siedzą na fotelu ozdobionym frędzlami]

Ostatnie trzydziestolecie XIX w. przyniosło w sposobie ubierania dzieci nieco więcej swobody, choć ciągle opierano się na modzie dla dorosłych. Nadal obowiązywała zasada: im młodsze dziecko, tym wygodniejszy, mniej krępujący strój. Luźne koszulki najmłodszych wkrótce zastępowano strojnymi, niezbyt wygodnymi sukieneczkami, noszonymi zarówno przez dziewczynki, jak i chłopców. Dziewczynki w wieku szkolnym nosiły sukienki podobne w kroju do sukien swoich matek, ciasno dopasowane w górnej części, ze stójkami, kryzkami i kołnierzykami szczelnie zapiętymi pod szyją. Spódnice poszerzały się ku dołowi, przechodząc w fałdy lub falbany. Krótkie, sięgające kolan, odsłaniały grube, prążkowane pończochy i wysokie do pół łydki czarne buciki. Wychodząc z domu, dziewczynki wkładały czapeczki typu budka z zawiązanymi pod szyją szarfami.

Zaczęły pojawiać się pierwowzory mundurków i fartuszków szkolnych. Długie włosy dziewczynek były porządnie zaplecione w dwa warkoczyki lub swobodnie opadały na plecy. Podobnie jak u dorosłych kobiet, czoło często przysłaniała grzywka.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje dzieci tulących się do siebie. Po lewej mały chłopczyk w jasnym ubraniu stojący na fotelu, po prawej kilkunastoletnia dziewczynka z dwoma warkoczami ubrana w ciemną suknię
Rodzeństwo. Fot. Ignacy Krieger, lata 70. XIX w., ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje dzieci tulących się do siebie. Po lewej mały chłopczyk w jasnym ubraniu stojący na fotelu, po prawej kilkunastoletnia dziewczynka z dwoma warkoczami ubrana w ciemną suknię]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkunastoletnia dziewczyna w dwuczęściowej sukni, eleganckich bucikach i kapeluszu z piórem, ujęta w całej postaci. Stoi oparta o krzesło
Młoda dama. Fot. Ignacy Krieger, lata 80. XIX w., ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkunastoletnia dziewczyna w dwuczęściowej sukni, eleganckich bucikach i kapeluszu z piórem, ujęta w całej postaci. Stoi oparta o krzesło]

Moda chłopięca jeszcze bardziej podkreślała wiek dziecka. Tych najmłodszych ubierano w sukienki, ozdabiane haftami i koronkami, często układane w fałdy, przewiązane szarfami. Nieco starsi nosili już krótkie spodenki, lecz i ich ubranka przybierano falbankami, koronkami, kokardkami itp. W chłodniejsze dni na nóżki naciągano im grube, prążkowane pończochy, podtrzymywane podwiązkami. Na głowy chętnie wkładano im słomkowe kapelusze, a włosy obcinano “na pacholę”, z grzywką i puklami często zakrywającymi uszy. Chłopcy w wieku szkolnym krótko obcinali włosy i ubierali się na wzór dorosłych. Obowiązywały marynarki z kamizelkami oraz spodnie: dla młodszych sięgające kolan, dla starszych długie. Ci ostatni pod szyją wiązali krawat lub motylek.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Chłopiec ujęty w półpostaci, ubrany w ciemną marynarkę i kamizelkę oraz białą koszulę z muszką. Ciemne włosy zaczesane do tyłu
Mały elegant. Fot. Natan Krieger, lata 90. XIX w.
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Chłopiec ujęty w półpostaci, ubrany w ciemną marynarkę i kamizelkę oraz białą koszulę z muszką. Ciemne włosy zaczesane do tyłu]

Na przełomie wieków najmłodsze dzieci ubierano tradycyjnie w jasne, luźne, zapewniające swobodę ruchów sukieneczki ozdobione koronkami, hafcikami i falbankami. Modne w tych czasach kołnierze marynarskie stosowano zarówno przy sukienkach najmłodszych dzieci, jak i przy ubrankach starszych, w wieku szkolnym. Dziewczynki w wieku szkolnym nosiły na co dzień ciemne fartuszki z delikatnym haftem i falbaną u dołu. Zaplecione w warkocze włosy przewiązywano kokardami. Odświętny strój przeistaczał dziewczynki w młode damy. Pastelowe, powiewne, pełne koronek i falbanek stroje, rozpuszczone i ufryzowane włosy, dodawały im wiele uroku i wdzięku.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Młoda kobieta w jasnej sukience ujęta na wprost, do kolan, trzyma przed sobą małe dziecko w jasnej sukieneczce
Stanisława Baumówna, wnuczka Ignacego Kriegera, z nianią. Fot. Natan Krieger, 1896-1897, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Młoda kobieta w jasnej sukience ujęta na wprost, do kolan, trzyma przed sobą małe dziecko w jasnej sukieneczce]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczynka siedząca na stole o rzeźbionych nogach. Ubrana w ciemną sukienkę, prążkowane pończochy i sznurowane buciki. Obok po prawej stosik książek
Dziewczynka w codziennej sukience. Fot. Natan Krieger, XIX/XX w., ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczynka siedząca na stole o rzeźbionych nogach. Ubrana w ciemną sukienkę, prążkowane pończochy i sznurowane buciki. Obok po prawej stosik książek]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczynka ujęta do kolan, na wprost. Ubrana w jasną sukienkę ozdobioną koronką na karczku i przy rękawach. Włosy ciemne splecione w warkocz. W prawej ręce kwiaty
Dziewczynka w sukience z koronką. Fot. Natan Krieger, XIX/XX w., ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczynka ujęta do kolan, na wprost. Ubrana w jasną sukienkę ozdobioną koronką na karczku i przy rękawach. Włosy ciemne splecione w warkocz. W prawej ręce kwiaty]

W pierwszych dekadach XX w. niemowlęta ciasno zawijano w suto ozdabiane koronkami i falbanami beciki. Nieco starsze dzieci ubierano w sukieneczki, nieraz zbyt ciężkie i przeładowane różnego rodzaju dekoracjami. Modnym szczegółem dziecięcych strojów był przedłużony stan, podkreślony paskiem lub ozdobnym sznurem. Często stosowano mały dekolt w karo oraz duże, czasem koronkowe, kołnierze w typie marynarskim.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Mały chłopiec w jasnej sukience siedzący na wyściełanym fotelu. W prawej rączce trzyma dzwonek
Wojtuś Wojtyga – prawnuk Ignacego Kriegera. Fot. Amalia Krieger, po 1922, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Mały chłopiec w jasnej sukience siedzący na wyściełanym fotelu. W prawej rączce trzyma dzwonek]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkuletnia dziewczynka ujęta w całości na wprost. Stoi wśród roślin doniczkowych. Ubrana w sukienkę w prążki, na głowie duża kokarda, w rękach bazie
Dziewczynka w sukience. Fot. Amalia Krieger, około 1920, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkuletnia dziewczynka ujęta w całości na wprost. Stoi wśród roślin doniczkowych. Ubrana w sukienkę w prążki, na głowie duża kokarda, w rękach bazie]
Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje ciemnowłosych dzieci ujętych w całości, na wprost. Po lewej starsza dziewczynka w sukience w kwiatki, z szarfą na wysokości bioder, po prawej młodszy chłopiec w jasnej tunice z koronkowym kołnierzem i mankietami. W tle ekran z wnętrzem salonu
Dwoje dzieci. Fot. Amalia Krieger, około 1920, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwoje ciemnowłosych dzieci ujętych w całości, na wprost. Po lewej starsza dziewczynka w sukience w kwiatki, z szarfą na wysokości bioder, po prawej młodszy chłopiec w jasnej tunice z koronkowym kołnierzem i mankietami. W tle ekran z wnętrzem salonu]

W garderobie dziecięcej coraz ważniejszą rolę odgrywały ciepłe i praktyczne sweterki o różnych wzorach i fasonach. Na co dzień dziewczynkom i chłopcom zakładano zapinane z tyłu fartuszki, chroniące odzież przed zniszczeniem i zabrudzeniem.

Chłopiec w dzianinowym komplecie. Fot. Amalia Krieger, około 1910, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Kilkuletni chłopiec ujęty w całości na wprost, stojący na krześle. Ubrany w dzianinowy komplet: sweterek i spodnie do kolan]

Na początku XX w. zreformowano modę szkolną, idąc w kierunku higieny i wygody. Dopasowane suknie ze sztywnymi kołnierzykami zastąpiono strojem swobodniejszym. Kilkunastoletnie uczennice zazwyczaj ubierały się w jasne, najczęściej białe bluzeczki z kołnierzem marynarskim lub wykładanym – często à la Słowacki – z przodu przewiązanym lub wykończonym kokardą. Spódnice, zwykle w ciemniejszym kolorze, były na ogół szerokie, np. układane i sięgały do pół łydki.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczyna ujęta na wprost, do kolan. Ubrana w ciemną spódnicę i białą bluzkę z koronkowym kołnierzem. Włosy upięte
Panienka. Fot. Amalia Krieger, około 1910, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dziewczyna ujęta na wprost, do kolan. Ubrana w ciemną spódnicę i białą bluzkę z koronkowym kołnierzem. Włosy upięte]

Chłopcy w wieku szkolnym nosili ubranie składające się z marynarki i długich spodni. Marynarki czasem przypominały krojem raczej bluzy: zapięcie pod szyją, kołnierzyk bez klap, szerokie, pionowe plisy z przodu. Gimnazjalistów obowiązywały mundurki z charakterystyczną stójką z naszytymi paskami, których liczba oznaczała klasę.

Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwaj chłopcy ujęci w całości, pozują w mundurach gimnazjalnych. W tle ekran z wnętrzem salonu
Dwaj gimnazjaliści. Fot. Natan Krieger lub Amalia Krieger, początek XX w., ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała wykonana w atelier. Dwaj chłopcy ujęci w całości, pozują w mundurach gimnazjalnych. W tle ekran z wnętrzem salonu]

Dziecięce portrety atelierowe nie tylko pokazują nam zmieniającą się wraz  z upływem dekad modę, ale też wiele mówią o ówczesnym stosunku do dzieci, które usiłowano wtłoczyć w sztywne konwencje estetyczne obowiązujące w świecie dorosłych, poprzez ubiór i wystudiowane pozy. Więcej swobody odnajdziemy na zyskujących coraz większą popularność zdjęciach amatorskich, na których utrwalano potomstwo w bardziej naturalnych, codziennych sytuacjach.

Fotografia czarno-biała. Dwoje dzieci ujętych w plenerze. Na pierwszym planie po lewej młodsze dziecko w jasnej koszulce, dalej pośrodku dziewczynka w ciemnych majteczkach na szelkach. W tle huśtawka oraz zabudowania
Dwoje dzieci na podwórku. Fot. Marian Plebańczyk, 1934, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Dwoje dzieci ujętych w plenerze. Na pierwszym planie po lewej młodsze dziecko w jasnej koszulce, dalej pośrodku dziewczynka w ciemnych majteczkach na szelkach. W tle huśtawka oraz zabudowania]
Share This