Nie tylko Krieger – sąsiad z ul. św. Jana.


W 1905 roku w Krakowie przy ul. Sławkowskiej 27 (obecnie nr 21) otworzył Zakład Artystyczno Fotograficzny Antoni Pawlikowski. Sam fotograf zamieszkał przy ul. św. Jana 3, w najbliższym sąsiedztwie kamienicy, w której przez kilkadziesiąt lat mieściło się atelier rodziny Kriegerów. Pawlikowski urodził się 1 stycznia 1862 roku w Nowym Sączu. Podobnie jednak jak i w wypadku Ignacego Kriegera nie wiemy kiedy i gdzie wyuczył się zawodu fotografa. Także podobnie jak Krieger Pawlikowski rozpoczął swą działalność od fotografii portretowej. W swoim atelier wykonywał zdjęcia na tle gładkiego ekranu bądź ekranu z wnętrzem mieszkalnym lub pejzażem. Fotografował też w plenerze zarówno pojedyncze osoby jak i grupy, m. in. członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, pracowników Muzeum Przemysłowego, a także zabawnie upozowanych muzealników z Muzeum Narodowego biorących udział w zabawie karnawałowej. W zaprzyjaźnionym domu Leonarda Lepszego wykonał serię zdjęć i domowników, i wnętrz mieszkalnych.


Aktor Leon Wyrwicz, fot. Antoni Pawlikowski, 1910; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Młody mężczyzna ubrany w marynarkę i kamizelkę w drobną kratkę, białe spodnie i biały kapelusz z wysoką główką o fantazyjnie wygiętym rondzie, stojący z rękami w kieszeniach, przez prawą rękę przewieszona laseczka]

Oficerowie austriackiego wojska, fot. Antoni Pawlikowski, 1905; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Trzech młodych mężczyzn ujętych w popiersiach, ubranych w mundury i czapki z daszkiem]
Kazimierz Lepszy jako kilkuletnie dziecko, fot. Antoni Pawlikowski, około 1908; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Chłopczyk leżący na ozdobnej sofie z wysokim oparciem, ubrany w koszulę i krótkie spodnie z jasnego materiału w kratkę. W tle pokryta wzorzystą, kwiatową tapetą ścianą, na której wiszą trzy obrazy]

Pawlikowski bardzo szybko, tak jak i Ignacy Krieger, zainteresował się architekturą Krakowa, niejednokrotnie fotografując te same miejsca i budowle co sąsiedzi z rodziny Kriegerów. Widać to wyraźnie zwłaszcza przy niektórych ujęciach Wawelu. Jednak Pawlikowski nie poprzestał na pocztówkowych ujęciach królewskiego zamku. Jest on autorem fotografii dokumentujących zarówno stan zachowania odzyskanego z rąk Austriaków Wawelu, jak i pierwsze rozbiórki koszarowych zabudowań oraz przeprowadzane restauracje budynków na wawelskim wzgórzu.

Dziedziniec arkadowy na Wawelu w trakcie restauracji, fot. Antoni Pawlikowski, 1909; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. W centrum i z prawej skrzydło zachodnie zamku i fragment północnego z rusztowaniami, w trakcie prac przygotowawczych do restauracji obmurowanych krużganków. Z lewej dwupiętrowy austriacki lazaret wojskowy]

Antoni Pawlikowski uwieczniał nie tylko krakowskie zabytki ale także nowe budowle. I znów podobnie jak Ignacy Krieger najchętniej fotografował miasto we wczesnych godzinach porannych, aby nikt nie utrudniał mu zadania wchodząc w kadr. Dzięki temu na jego ujęciach widać wyłącznie fotografowany obiekt. Bardzo szybko swoje prace zaczął prezentować na konkursach. W 1908 roku za fotografię Małego Rynku otrzymał II. nagrodę w konkursie zorganizowanym przez Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa wraz z Krakowskim Towarzystwem Fotografów Amatorów. W tym samym konkursie nagrodzona została Amalia Krieger. W 1923 roku Pawlikowski wziął udział w pierwszej w niepodległej Polsce Wszechpolskiej Wystawie Fotografii Zawodowej, Artystycznej i Naukowej „Światłocień” zorganizowanej w Poznaniu. Scenariusz wystawy przewidywał przydzielenie każdego zdjęcia do którejś z pięciu kategorii: fotografii artystycznej, „prac codziennych”, fotografii naukowej, prac miłośników bądź handlu i przemysłu. Podstawowym kryterium było oprócz walorów estetycznych doskonałe opanowanie warsztatu, a organizatorzy zapowiadali odrzucenie zdjęć retuszowanych i przemalowanych, zalecali „unikania jakichkolwiek  «sztuczek»” i oparcie się na czysto fotograficznych środkach wyrazu. Pawlikowski za swoje fotografie Wawelu i ołtarza Wita Stwosza został wyróżniony złotym medalem.

Nieistniejące obecnie domy przy ul. Szpitalnej 11 i 13, fot. Antoni Pawlikowski, około 1910; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Po lewej dom nr 13, dwupiętrowy, z trzyosiową fasadą, przykryty dachem dwuspadowym. Po prawej dom nr 11, piętrowy, z dwuosiową fasadą, z dachem łamanym z lukarną. Na fasadzie szyldy reklamowe „Składu Mebli i Luster” Saula Selzera]
Kamienica Julii Beaupre na rogu alei Krasińskiego 17 i ul. Smoleńsk, fot. Antoni Pawlikowski, przed 1910; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Kamienica narożna, dwupiętrowa, w centrum z bramą wejściową w niszy zwieńczonej półkoliście, nad nią balkon pierwszego piętra. W narożniku na wysokości drugiego piętra loggia wsparta na kolumnach. Z prawej ukazana w perspektywie ulica Smoleńsk]

Antoni Pawlikowski fotografował zabytkowe budowle, ich wnętrza oraz dzieła sztuki. W 1905 roku wykonał zdjęcia zamku w Gołuchowie oraz zbiorów zgromadzone przez Izabellę z Czartoryskich Działyńską, które wcześniej uwiecznił Natan Krieger. Współpracował z artystami, konserwatorami, badaczami i kolekcjonerami. Na zlecenie Polskiego Archiwum Wojennego wykonał pełną dokumentację fotograficzną obiektów prezentowanych podczas pierwszej wielkiej wystawy sztuki o tematyce legionowej „Legiony Polskie”, która odbyła się w 1916 roku w Pałacu Sztuki. W tym samym czasie rozpoczął współpracę z Muzeum Techniczno-Przemysłowym dla którego fotografował zarówno muzealne wnętrza jak i gromadzone zbiory. W 1915 roku przy Muzeum powstała Szkoła dla Inwalidów Wojennych, gdzie jako instruktorzy angażowali się członkowie Stowarzyszenia Warsztaty Krakowskie, prowadząc kursy przystosowujące podopiecznych do nowych zawodów. Pawlikowski pozostawił dokumentację przedstawiającą poszczególne warsztaty.

Wizerunek na szkle tzw. Janosikowej Frajerki malowany przez artystę ludowego, ze zbiorów Muzeum Techniczno-Przemysłowego, fot. Antoni Pawlikowski, około 1921; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Portret młodej kobiety ujętej w półpostaci, ubranej w suknię z odcinanym stanem i bufiastymi rękawkami, na głowie fantazyjny czepiec. Z lewej stylizowany kwiat]
 
Zabawki ludowe z odpustu Emaus na Zwierzyńcu, ze zbiorów Muzeum Techniczno-Przemysłowego, fot. Antoni Pawlikowski, około 1924; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Pięć zabawek w kształcie figurek Żydów w tradycyjnych strojach. W centrum Żyd na huśtawce, przed nim stadko kur]

Swoje fotografie Pawlikowski publikował w rozmaitych czasopismach. Współpracował z „Architektem” miesięcznikiem poświęcony architekturze, budownictwu i przemysłowi artystycznemu oraz z „Rocznikiem Krakowskim”. Zdjęcia wykonane dla Muzeum Techniczno-Przemysłowego wykorzystywane były w jego organie „Przemysł, Rzemiosło, Sztuka”, które później zmieniło nazwę na „Rzeczy Piękne”. W tych czasopismach znalazły się fotografie architektury, dzieł sztuki, zbiorów muzealnych a także projektów architektonicznych oraz dokumentacja prac konserwatorskich. Pawlikowski uwieczniał również życie codzienne Krakowa i ważniejsze wydarzenia jak uroczystości grunwaldzkie, wizyta prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego czy sprowadzenie prochów gen. Józefa Bema. Te fotografie często trafiały do czasopism koncernu Ilustrowany Kurier Codzienny. Fotograf dokumentował także pracę redakcji i drukarni, które na początku lat 20. XX w. znajdowały się przy ul. Basztowej.

Antoni Pawlikowski zmarł w Krakowie 25 kwietnia 1925 roku i pochowany został na Cmentarzu Rakowickim. Po jego śmierci zakład (jeszcze w pierwszych latach po II wojnie) prowadziła jego żona Aniela.

Pokój redakcyjny Ilustrowanego Kuriera Codziennego, w centrum Jadwiga Migowa, fot. Antoni Pawlikowski, około 1925; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze pomieszczenia, w którym przy biurkach zarzuconych papierami siedzi kobieta z gazetą i pięciu mężczyzn. W tle okno i biblioteczka]

Zecernia Ilustrowanego Kuriera Codziennego, fot. Antoni Pawlikowski, około 1925; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Wnętrze pomieszczenia z ustawionymi po lewej kasztami (szufladami drukarskimi). Na środku przy długich stołach pracujący zecerzy]

Dworzec kolejowy – ekspedycja Ilustrowanego Kuriera Codziennego, fot. Antoni Pawlikowski, około 1925; wł. MK
[Fotografia czarno-biała. Grupa bagażowych we wnętrzu siedzących na paczkach gazet przygotowanych do wysłania. W głębi u góry napis sprzedaż biletów]
Share This