Na nic straż, pieczęć i skała


Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie. Ta doroczna uroczystość upamiętniająca zmartwychwstanie Chrystusa, obchodzona jest w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Radosne Święta Wielkanocne, symbolizujące zwycięstwo nad grzechem i śmiercią, rozpoczyna msza święta rezurekcyjna, odprawiana o świcie, której początek obwieszczał niegdyś huk armat.

Motywy pasyjne i wielkanocne od samego początku, aż po dzień dzisiejszy wywierały ogromny wpływ na kulturę i inspirowały artystów. Początkowo w malarstwie czy rzeźbie nie przedstawiano samego zmartwychwstania, ponieważ ewangelie go nie opisują. W ewangeliach możemy tylko przeczytać informacje o pustym grobie oraz relacje z pojawień się zmartwychwstałego Chrystusa niewiastom, Magdalenie, apostołom czy uczniom idącym do Emaus. I właśnie te sceny przedstawiali artyści. Ilustracje ukazujące Chrystusa wychodzącego z grobu zaczęły się pojawiać dopiero pod koniec XI w., często wypełniając pola inicjałów w książkach.

W Krakowie wizerunki tajemnicy Zmartwychwstania możemy odnaleźć na skrzydłach ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim. Ten jeden z największych gotyckich ołtarzy w Europie, składa się z pięciu części – szafy ołtarzowej oraz dwóch par skrzydeł bocznych — dwóch ruchomych i dwóch nieruchomych. Przy zamkniętym ołtarzu na nieruchomym skrzydle z prawej strony widoczne są kwatery: Chrystus w Otchłani, Trzy Marie u grobu, Chrystus Ogrodnik ukazujący się Marii Magdalenie. Dawniej wierni na co dzień oglądali właśnie te sceny, bowiem ołtarz otwierano jedynie w święta. Skrzydła boczne otwartego ołtarza przedstawiają 6 radości Matki Bożej, a wśród nich u góry po prawej stronie znajduje się Zmartwychwstanie.

Otwarty ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim. Fot. Ignacy Krieger, klisza szklana,
po 1871, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Rzeźbiony ołtarz ustawiony na tle trzech okien z witrażami]

Wykonana przez Wita Stwosza płaskorzeźba Zmartwychwstania ukazuje Pana Jezusa w złotej szacie zstępującego z zamkniętego sarkofagu. W rogach grobowca rozmieszczeni zostali pilnujący go czterej uzbrojeni żołnierze, których ze snu budzi blask zmartwychwstałego Chrystusa.

Ołtarz Mariacki Wita Stwosza – scena Zmartwychwstania. Fot. Stanisław Kolowca,
odbitka fotograficzna, ok. 1930, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Płaskorzeźba przedstawiająca zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa i czterech śpiących żołnierzy]

W niemal identyczny sposób ukazana została scena Zmartwychwstania na skrzydle tryptyku Jana Olbrachta. Został on wyrzeźbiony po śmierci tego króla w roku 1501 na zamówienie matki, królowej Elżbiety i ustawiony w kaplicy grobowej monarchy w katedrze na Wawelu. Powstał prawdopodobnie w warsztacie Stanisława Stwosza, syna Wita. Płaskorzeźba przedstawia wizerunek Chrystusa Zmartwychwstałego wyłaniającego się triumfalnie z grobu pilnowanego przez czterech żołnierzy. Jezus ma na sobie szatę, a w jednej z dłoni trzyma szarfę zmartwychwstania, czyli białą flagę z czerwonym krzyżem.

Tryptyk Jana Olbrachta – scena Zmartwychwstania. Fot. Ignacy Krieger, klisza szklana (fragment), nie wcześniej niż 1884, ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Płaskorzeźba przedstawiająca zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa i czterech śpiących żołnierzy]

Głównym symbolem świąt Wielkanocnych i nieodzownym elementem wielkanocnej dekoracji jest baranek. Jest on symbolem prostoty, niewinności, czystości i posłuszeństwa, a jako zwierzę ofiarne symbolizuje ofiarę, którą ze swojej śmierci uczynił Chrystus. Dlatego dla chrześcijan baranek to symbol męki, śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Trzeba jednak pamiętać, że Baranek Paschalny wyposażony jest w krzyż lub chorągiew. Takie baranki z cukru, ciasta, czekolady, masła lub ceramiczne pojawiają się rokrocznie na przedświątecznych targach, a w Wielką Sobotę wraz z resztą święconki trafiają do koszyczka.

Przedświąteczny targ na Rynku Głównym. Fot. Agencja Fotograficzna „Światowid”, odbitka fotograficzna, 1930,  ze zbiorów MK
[Fotografia czarno-biała. Trzy kobiety i gimnazjalista przy stoisku z wielkanocnymi barankami]
Share This